Badania OBOP-u: SEKTY W POLSCE

Niektóre z istniejących w Polsce mniejszości wyznaniowych funkcjonują w świadomości społecznej jako sekty. Jaki jest stosunek Polaków do nich, czy postrzegane są jako zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa, oraz jakie są w świadomości społecznej przyczyny wstępowania do nich? Odpowiedzi na te pytania przynosi majowy sondaż Ośrodka Badania Opinii Publicznej zrealizowany na zlecenie prof. Marii Libiszowskiej Żółtkowskiej z Instytutu Socjologii UMCS w Lublinie.

Mniejszości wyznaniowe a sekty

Ugrupowanie, które w świadomości prawie wszystkich Polaków (94%) funkcjonuje jako sekta to Sataniści. Ponad jedna czwarta badanych mianem sekty określa Krysznowców, jedna piąta - Świadków Jehowy. Prawie co dziesiąty Polak postrzega tak stosunkowo młode protestanckie ugrupowanie Zielonoświątkowców. Pozostałe wyznania wymieniane są minimalnym odsetkiem głosów, zatem tylko przez nielicznych traktowane są jako sekty.

Procenty nie sumują się do 100%, ponieważ respondenci mogli wymienić więcej niż jedną odpowiedź.

Opinie o sektach

W kontekście szeregu spraw, które stanowią zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa, działalność sekt postrzegana jest jako jeden ze względnie mniejszych problemów, chociaż wymieniła go ponad połowa Polaków (60%). Do największych niebezpieczeństw należą, zdaniem przeważającej większości badanych: zorganizowana przestępczość (92%), nielegalny handel bronią (91%), handel narkotykami (90%) oraz terroryzm (87%). Nieco mniejsze zagrożenie niż sekty stanowi w opinii respondentów działalność organizacji politycznych o skrajnych poglądach (56%).

W jakim stopniu Pana(i) zdaniem, następujące sprawy stanowią obecnie w Polsce zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa? (dane w proc.)

Najczęściej opinię, że sekty w dużym stopniu zagrażają bezpieczeństwu państwa, podzielają osoby wierzące i regularnie praktykujące oraz badani znajdujący się w dobrej sytuacji materialnej. Natomiast, że w małym stopniu mieszkańcy największych miast oraz osoby z wyższym wykształceniem. Opinii tej sprzyja także słabszy związek z religią.

*   *   *

Z deklaracji badanych wynika, że Polacy wykazują postawę tolerancyjną wobec innych religii. Prawie powszechnie (92%) przyznawane jest prawo każdego obywatela do wyznawania własnej religii. Cztery piąte badanych (78%) uważa, że �każda religia prowadzi do Boga, tylko różnymi drogami�. Tylko jedna piąta (22%) osób twierdzi, że w Polsce powinni być jedynie katolicy.

Natomiast negatywnie Polacy wyrażają się o sektach. Ponad cztery piąte respondentów opowiada się za zakazem działalności tych sekt, które łamią prawo, dwie trzecie za zakazem działalności wszelkich sekt, a trzy czwarte badanych obawia się, że wyznawcy sekt mogą spowodować w Polsce coś złego.

Połowa badanych nie zgadza się ze stwierdzeniem, że �żadnego wyznania nie powinno się określać mianem sekta, gdyż jest to obraźliwe�. Natomiast jedna piąta Polaków twierdzi, że używanie określenia �sekta� wobec wyznawców innych religii jest obrażające.

Dwie trzecie Polaków zdaje sobie sprawę z faktu, że �sekty pojawiają się wtedy, kiedy tradycyjne Kościoły tracą zaufanie swoich członków�.

Proszę powiedzieć, czy zgadza się Pan(i) czy nie z poniższymi stwierdzeniami:

(dane w proc.)

Przyczyny wstępowania do sekt w świadomości społecznej

Powody wstępowania do sekt mogą być wielorakie. W socjologii religii funkcjonują różne teorie na ten temat. Jako przyczyny tego zjawiska wymienia się m.in. deprywację psychiczną, potrzebę afiliacji, więzi z grupą, nadmierną permisywność lub rygoryzm środowiska, w którym jednostka dorastała. Może to być też potrzeba nowych doznań, silnych wrażeń. Dużą rolę odgrywa też osobowość przywódców i ich umiejętności psychotechniczne wobec osób podatnych na wpływy innych.

Celem omawianego sondażu było ustalenie, jakie motywy wstępowania do sekt funkcjonują w świadomości społecznej. W kolejnym pytaniu przedstawiliśmy respondentom szereg twierdzeń opisujących te przyczyny.

Analiza szczegółowych odpowiedzi wskazuje, że najczęstszą przyczynę wstępowania do sekt Polacy dostrzegają w działalności przywódców tych ugrupowań religijnych, którzy wykorzystują ludzkie słabości do podporządkowania sobie innych. Pogląd ten podziela 90% społeczeństwa. Ponad 80% badanych uważa, że motywem wstępowania do sekty bywa też chęć doznania nowych wrażeń i przygód. Poza tym wśród przyczyn wymieniana jest również często deprywacja psychiczna potencjalnych członków sekt. Większość respondentów twierdzi bowiem, że członkami sekt zostają osoby słabe, zagubione, poszukujące zewnętrznego oparcia (82%) oraz osoby poszukujące sensu życia nie odnajdywanego w tradycyjnych Kościołach (73%). Wśród innych powodów wstępowania do tych ugrupowań wymieniana jest potrzeba afiliacji, więzi z grupą - członkami sekt zostają osoby poszukujące wspólnoty osób podobnie myślących (77%) oraz osoby mające w sektach przyjaciół i znajomych (79%). Według badanych istotnymi przyczynami wiązania się z tymi grupami jest brak ciepła i zainteresowania w domu rodzinnym (69%) lub rygoryzm środowiska, w którym jednostka dorastała - członkami sekt zostają osoby nadmiernie kontrolowane przez rodziców (46%). Najmniej osób motywów wstępowania do tych ugrupowań doszukuje się w siłach nadprzyrodzonych twierdząc, że dokonuje się to za sprawą szatana (41%).

Jak się Panu(i) wydaje, z jakich powodów ludzie wstępują do sekt? Poniżej przedstawiamy szereg twierdzeń na ten temat. Proszę powiedzieć, czy zgadza się Pan(i) z nimi, czy też nie.

(dane w proc.)

O tym, że polskie społeczeństwo dostrzega, iż wstępowanie ludzi do sekt jest spowodowane nie jednym, głównym motywem, lecz zespołem wzajemnie powiązanych czynników, świadczą wyniki pogłębionej analizy. Okazuje się ,że:

 

• w odczuciu największej grupy badanych - 41% - na syndrom czynników skłaniających ludzi do przystępowania do sekt składają się: wyalienowanie środowiskowe i ideologiczne, którego skutkiem jest potrzeba silnych doznań, słaba konstrukcja psychiczna oraz wpływ sił nadprzyrodzonych (tzn. respondenci wskazywali na to, że członkami sekt zostają osoby mające w sektach przyjaciół i znajomych, osoby poszukujące sensu życia nie odnajdywanego w tradycyjnych Kościołach, ludzie poszukujący wspólnoty osób podobnie myślących, osoby żądne nowych wrażeń i przygód, osoby słabe i zagubione, poszukujące zewnętrznego oparcia, osoby podatne na manipulacje ze strony przywódców sekt, członkami sekt zostają osoby za sprawą szatana). Tym częściej badani wskazują na ten zespół przyczyn, im większa jest częstotliwość udziału w praktykach religijnych.

   

• w przekonaniu nieco mniejszej grupy osób - 37% - na syndrom czynników powodujących przystępowanie do sekt składają się: słaba konstrukcja psychiczna, wyalienowanie środowiskowe i potrzeba silnych doznań (tzn. respondenci wskazywali na to, że członkami sekt zostają osoby podatne na manipulacje ze strony przywódców sekt, osoby słabe i zagubione, poszukujące zewnętrznego oparcia, osoby mające w sektach przyjaciół i znajomych, osoby żądne nowych wrażeń i przygód.) Wskazywanie na ten zespół motywów nie jest w istotny sposób uwarunkowane cechami społeczno-demograficznymi badanych.

   

• w przeświadczeniu stosunkowo najmniejszego grona osób - 22% - na syndrom czynników skłaniających ludzi do wstępowania do sekt oprócz wyalienowania środowiskowego i ideologicznego, którego skutkiem jest potrzeba silnych doznań oraz słabej konstrukcji psychicznej wchodzi problem zaburzonej socjalizacji w rodzinie (tzn. w opinii badanych członkami sekt zostają osoby, którym rodzice okazywali mało uczucia i zainteresowania, osoby nadmiernie kontrolowane przez rodziców, osoby ludzie poszukujący wspólnoty osób podobnie myślących, osoby żądne nowych wrażeń i przygód, osoby słabe i zagubione, poszukujące zewnętrznego oparcia, osoby podatne na manipulacje ze strony przywódców sekt, członkami sekt zostają osoby za sprawą szatana.) Częstość wskazywania przez badanych na ten zespół motywów uzależniona jest od wielkości miejsca zamieszkania, wykształcenia i religijności. Tym częściej wskazywano na ten syndrom przyczyn, im większe było miejsce zamieszkania respondentów, im wyższe ich wykształcenie oraz niższy poziom religijności.

Reakcje na wstąpienie osoby bliskiej do sekty

Jak zareagowaliby rodzice, opiekunowie lub inne bliskie osób, gdyby ich dorośli podopieczni stali się członkami sekt? Większość badanych (62%) sama starałaby się wyrwać taką osobę z sekty. Prawie połowa osób szukałaby pomocy u psychologa, jedna trzecia na policji, jedna czwarta w Kościele. Jedynie 6% respondentów odpowiedziało, że nie ingerowałoby w takim przypadku, a 3% zerwałoby w ogóle kontakty z taką osobą.

Procenty nie sumują się do 100%, ponieważ respondenci mogli wymienić więcej, niż jedną odpowiedź

Pomocy w Kościele szukałyby częściej kobiety niż mężczyźni. Do Kościoła odwołaliby się przede wszystkim mieszkańcy wsi, osoby z wykształceniem podstawowym oraz ci, którzy deklarują silniejszy związek z religią.