Historia Kościoła Katolicka Ks. prof. dr hab. Marian Banaszak
Wczesnego bizantynizmu, 451 - 590
Wschodnia część cesarstwa rzymskiego nabrała charakteru autonomicznego państwa za cesarza Teodozjusza Wielkiego. Chrześcijaństwo uczyniono tam w pełni religią państwową. Bizancjum stosowało wprawdzie nadal prawo rzymskie, ale stosunki w państwie uległy orientalizacji pod wpływem stałych kontaktów stolicy z irańskim Wschodem. Przyjęto orientalny ceremoniał dworski, wraz z nie stosowaną dotychczas koronacją i sakrą cesarską. Rozwinięto biurokratyzm w sposób także nieznany Rzymowi. Cesarz stał się autokratą nie tylko w sprawach świeckich, ale i kościelnych. Sukcesy polityczne Justyniana I umacniały przekonanie, że nowy system (bizantynizm) jest najlepszy dla państwa i Kościoła. Triumfalizm nie miał jednak trwałych podstaw. Nie udało się przywrócić kościelnej jedności z monofizytami, nadal trwały spory teologiczne, a piąty sobór powszechny w Konstantynopolu nie mógł się równać z czterema wielkimi soborami poprzedniego okresu. Mnożyły się wyznaniowe i prestiżowe konflikty Bizancjum z Rzymem. Po Justynianie prysły pozory jedności Wschodu i Zachodu. Wprawdzie germański wódz Odoaker, odsyłając w 480 roku do Bizancjum insygnia ostatniego zachodniego cesarza Romulusa, oświadczył, że cesarstwo rzymskie posiada odtąd jednego tylko władcę w stolicy nad Bosforem, i zadowolił się tytułem cesarskiego namiestnika w Italii, lecz doprowadził przez to do powstania fikcji co do zwierzchnictwa cesarza bizantyjskiego nad zachodnimi prowincjami, zajętymi już przez ludy germańskie. Nie ma wpływu na nie niewątpliwie wysoka kultura bizantyjska, natomiast powoli przejmują one trwałe wartości antycznej kultury rzymskiej, znajdujące się w chrześcijaństwie na Zachodzie. Wielkim dziełem Kościoła zachodniego jest nawrócenie Celtów i kilku plemion germańskich.
Misje Kościoła wschodniego. Nawrócenie Irlandii i Szkocji. Chrzest Franków. Kościół Wizygotów. Kościół w królestwie Ostrogotów. Katolicyzm Longobardów.
