Jan Paweł II Wielki
Twórczość Ojca Świętego

Twórczość Ojca Świętego

”Słowo, zanim zostanie wypowiedziane na scenie, żyje naprzód w dziejach człowieka, jest jakimś podstawowym wymiarem jego życia duchowego. Jest wreszcie ukierunkowaniem na niezgłębioną tajemnicę Boga samego. Odkrywając Słowo poprzez studia literackie czy językowe, nie mogłem nie przybliżyć się do tajemnicy Słowa - tego Słowa, o którym mówimy codziennie w modlitwie Anioł Pański„ - pisał Papież Jan Paweł II w jednej z najgłośniejszych swoich książek "Dar i Tajemnica".

O twórczości literackiej Ojca Świętego mówi się zazwyczaj przy okazji wydania kolejnego jego dzieła. Tymczasem wiersze i dramaty Karola Wojtyły stanowią wspaniałe dopełnienie misji, jaką pełni on we współczesnym świecie, przybliżają go do wiernych, a także są świetnym tłumaczeniem trudnych wersetów Biblii.

Poznanie Ojca Świętego przez literaturę

Literatura zawsze odgrywała ważną rolę w życiu Karola Wojtyły. To właśnie z pasji do sztuki przyszły papież zdecydował się studiować filologię polską na Uniwersytecie Jagielońskim. Tutaj mógł bowiem spotkać ludzi o podobnych zainteresowaniach. Tej pasji nie przerwała nawet wojna. Wojtyła, student pierwszych lat polonistyki, wraz ze swoim przyjacielem Mieczysławem Kotlarczykiem zorganizował wówczas w Krakowie konspiracyjny Teatr Rapsodyczny. Wspomnieniem z tamtego okresu jest jedno z pierwszych dzieł przyszłego papieża - poemat "Kamień i bezmiar".

Krytycy literackiej spuścizny Wojtyły są zdania, że literatura to dla papieża jeszcze jedna z dróg poznawania i zgłębiania świata i człowieka. Ojciec Święty pisze przecież o tym, co najważniejsze: o ludzkiej miłości, Kościele, rodzicielstwie, śmierci, ale także górach i chłodnych strumykach.

Karol Wojtyła swoja karierę rozpoczął od razu od dużych form. W latach 1950-52 ogłosił trzy poematy na łamach „Tygodnika Powszechnego”. Około 30-letni wówczas twórca doskonale wiedział już o czym i jak chce pisać.

W 1946 roku wydrukowana została "Pieśń o Bogu ukrytym", w 1975 rok "Rozważania o śmierci", w 1979 roku zaś poemat "Myśląc ojczyzna".

Z pięciu napisanych przez Karola Wojtyłę sztuk jedna zaginęła. Poświęcona ona była prawdopodobnie tematyce Starego Testamentu, która zawsze była bliska przyszłemu papieżowi. Potwierdzeniem tego są dwie sztuki napisane w 1940 roku pod wpływem doświadczeń z września 1939 roku: "Hiob" oraz "Jeremiasz".

"Brat naszego Boga"

Pięć lat poświęcił Karol Wojtyła na opracowanie następnej sztuki pt. "Brat naszego Boga" (1944-1950). Jej bohaterem jest Brat Albert Chmielowski - późniejszy święty, kanonizowany przez samego Jana Pawła II.

Dziesięć lat później Karol Wojtyła napisał swoją najbardziej znaną i często wystawianą sztukę "Przed sklepem jubilera". Wykorzystał w niej swoje osobiste doświadczenia: kapłańskie, pedagogiczne, psychologiczne i moralne. W utworze tym poświęconym problemom miłości małżeńskiej krytycy dostrzegli inspiracje romantyczne.

Za progiem nadziei

Karol Wojtyła z chwilą wyboru na Papieża zaprzestał pisania dzieł literackich. Jednak zupełnie wyjątkowy charakter miały rozmowy z papieżem, opublikowane przez kilku autorów. Najpopularniejszą jest tom wspomnień "Przekroczyć próg nadziei".

Najpiękniejsze stronice tej książki to te, na których Jan Paweł II odsłania tajemnicę swojej modlitwy i życia według Ducha Bożego. Wskazuje na to, co jest źródłem jego apostolskiej gorliwości. Papież pisze o modlitwie w sposób bardzo prosty, przypominając, iż jesteśmy synami Boga wezwanymi do życia w radości. Modlitwa jest dziełem chwały, bo "Człowiek jest kapłanem stworzenia".

Nie dziwi więc opinia, że utwór ten to duchowy testament Jana Pawła II. Najważniejsze jest to, że papież z nadzieją patrzy w przyszłość. Ta książka to jakby zaproszenie Ojca Świętego do porzucenia smutku i zwątpienia, a zwrócenia się w stronę prawdziwego Chrystusa. Papież podkreśla, że najważniejszy dla niego jest "człowiek - droga Kościoła". Jan Paweł II nie przestał bronić ludzi przed nimi samymi, zwłaszcza przed źle pojmowaną wolnością. Papież podkreśla, że człowiek nie powinien się lękać, ponieważ został umiłowany przez Boga i odkupiony przez Chrystusa. Chrześcijaństwo to według Ojca Świętego religia zbawienia.

W tak ważnym utworze nie mogło zabraknąć tego, o czym Papież mówi tak często podczas spotkań z wiernymi - o pochwale młodości. ”Potrzeba nam młodzieżowego entuzjazmu. Potrzeba nam tej radości życia, którą mają młodzi” - pisze Jan Paweł II. Według niego tajemnicą młodości jest miłość.

Piękno w miłości

"Młodzi w gruncie rzeczy szukają zawsze piękna w miłości, chcą, ażeby ich miłość była piękna. Jeśli ulegają swoim słabościom, jeżeli idą za tym wszystkim, co można by nazwać 'zgorszeniem współczesnego świata', a jest ono, niestety, bardzo rozprzestrzenione, to w głębi serca pragną pięknej i czystej miłości".

Tajemnice Papieża

W 50. rocznicę święceń kapłańskich Jan Paweł II udzielił zgody na opublikowanie książki zatytułowanej "Dar i Tajemnica". Ten utwór powstał w 1996 roku podczas pobytu papieża w Dolomitach. Książka została podzielona na dwie części. W pierwszej, ściśle autobiograficznej, Papież opowiada o swojej młodości i źródłach decyzji o wyborze stanu duchownego. Drugą poświęcił rozważaniom na temat kapłaństwa.

”To wszystko, o czym tu mówię, nie dotyczy jedynie zewnętrznych wydarzeń, ale sięga do korzeni moich najgłębszych i najbardziej osobistych przeżyć i doświadczeń. Wspominam je, a nade wszystko dziękuję Bogu: Misericordias Domini in aeternum cantabo! Zapis ten ofiaruję kapłanom i Ludowi Bożemu jako świadectwo miłości.” - napisał Jan Paweł II we wstępie książki. Pierwsza część utworu to swego rodzaju pamiętnik. Papież dzieli się z czytelnikami swoimi przeżyciami.

Druga część to rozważania Ojca Świętego dotyczące kapłaństwa. ”W szczególny zaś sposób zwracam się do tych, którzy przeżywają okres trudności czy wręcz kryzysu swego powołania. Chciałbym, aby to moje osobiste świadectwo - świadectwo kapłana i Biskupa Rzymu, który obchodzi swój Złoty Jubileusz święceń, było dla was pomocą i zachętą do wierności. Pisałem te słowa myśląc o każdym z was, każdego z was obejmując moją modlitwą. „ - napisał papież do zakonnych braci. Ponownie Ojciec Święty stara się pomóc, doradzić, pocieszyć. Pragnie, aby świadectwo jego życia stało się przykładem dla innych, umacniało w wierze.

Mistyk z Piotrowej Stolicy

W marcu 2003 roku na rynku pojawił się na rynku - poemat mistyczny "Tryptyk Rzymski". Prezentacja miała miejsce równolegle w Watykanie i w Krakowie. Utwór inspirowany osobistymi doświadczeniami Jana Pawła II został uznany za syntezę dotychczasowej twórczości literackiej Karola Wojtyły.

15-stronicowy tryptyk napisany białym wierszem to poetycka medytacja złożona z trzech części. Pierwsza zatytułowana jest "Strumień". W drugiej, "Medytacje nad Księgą Rodzaju na progu Kaplicy Sykstyńskiej", autor nawiązuje do fresków Michała Anioła w Kaplicy Sykstyńskiej. Treścią trzeciej części utworu "Wzgórze w krainie Moria" - jest historią Abrahama ofiarującego swojego syna Izaaka.

Tryptyk to zaduma nad ludzkim losem i jego przemijaniem. Religijno-filozoficzne refleksje autora sięgają głębi ludzkich serc i myśli, skłaniają do refleksji nad relacjami między Bogiem a człowiekiem.

W styczniu 2003 roku „Times” zapowiadając dzieło Papieża zawyrokował, że będzie to wydarzenie wydawnicze 2003 roku. Za wcześnie jeszcze, aby oceniać czy tak się stało. Jedno jednak jest pewne. Wielkość pontyfikatu Jana Pawła II to nie tylko liczba pielgrzymek, audiencji, kanonizacji i beatyfikacji, spotkań, encyklik. Prawdziwa wielkość - to niepodważalny wypływ Ojca Świętego na wydarzenia końca XX wieku, jego zaangażowanie i poświęcenie. Twórczość literacka papieża jest tego najlepszym dowodem.

"Pamięć i tożsamość"

23 lutego 2005 roku we Włoszech ukazała się ostatnia książka Jana Pawła Drugiego "Pamięć i tożsamość". To blisko 200-stronicowa opowieść, która powstała na podstawie nagranej 12 lat temu (1993 r.) rozmowy papieża z dwoma filozofami - świeckim, profesorem Krzysztofem Michalskim i duchownym - nieżyjącym już księdzem Józefem Tischnerem. Dyskusja dotyczyła najnowszej historii, totalitaryzmów XX wieku, demokracji, wiary, filozofii i rozwoju społeczeństw. Toczyła się przez prawie tydzień w Castel Gandolfo.

Przy niewielkim stoliku pod palmą siedział Papież i jego dwaj rozmówcy. Prof. Michalski wspomina, że Papież rozmawiał swobodnie, odbiegając często od scenariusza, jakim były zaproponowane do dyskusji tematy.

Rozmowa w Castel Gandolfo zakończyła się obiadem, w którym uczestniczył również abp Stanisław Dziwisz. Rozmawiano o 13 maja 1981 r. i zamachowcy Ali Agcy. Taki jest też finał książki „Pamięć i tożsamość”. Papież opowiadał o tym, co widział i myślał, tracąc przytomność. Osobisty sekretarz i długoletni przyjaciel wspominał, co czuł, nachylając się nad rannym, być może umierającym Ojcem Świętym. Pamiętam tę drogę do szpitala. Zachowałem jeszcze przez pewien czas świadomość. Miałem poczucie, że przeżyję. Cierpiałem, był powód do strachu; ale miałem taką dziwną ufność. Mówiłem do księdza Stanisława, że wybaczam zamachowcowi. Co działo się w szpitalu, już nie pamiętam - wspomina papież. Sytuacja była bardzo poważna. Ojciec Święty bardzo się wykrwawił. Ciśnienie krwi dramatycznie spadło, bicie serca było ledwo wyczuwalne. Lekarze poprosili mnie, żebym udzielił Ojcu Świętemu namaszczenia chorych. Zaraz to zrobiłem - dodaje ks. Stanisław Dziwisz, a Ojciec Święty wyznaje: Byłem już właściwie po tamtej stronie.

Jan Paweł II jest pierwszym Papieżem w dziejach Kościoła, który swoje książki udostępnia szerokiej rzeszy czytelników. Dochody z ich publikacji zawsze przeznacza na cele dobroczynne. Za pieniądze z praw autorskich zostały między innymi odbudowane kościoły zniszczone przez wojnę w Bośni, Hercegowinie czy Chorwacji, odnowiono również świątynie prawosławne. Jan Paweł II sfinansował także budowę wioski dla dzieci w Rwandzie. W Polsce dochód ze sprzedaży najnowszej książki papieża wesprze program stypendialny im. ks. Józefa Tischnera prowadzony przez wiedeński Instytut Nauk o Człowieku.

W Polsce "Pamięć i tożsamość" ukazała się 14 marca. W prezentacji książki uczestniczyli: profesor Krzysztof Michalski, rzecznik Watykanu - Joaquin Navarro-Valls i szef sekcji polskiej watykańskiego Sekretariatu Stanu - prałat Paweł Ptasznik.