Historia Kościoła Katolicka Ks. prof. dr hab. Marian Banaszak
1914 - 1958 ZNISZCZENIA I ODBUDOWY
Dwie wojny światowe (1914-1918, 1939-1945) spowodowały śmierć, kalectwo, sieroctwo i zniszczenie życia rodzinnego milionów ludzi, obok niełatwych do ustalenia strat materialnych, w tym ogromnej liczby dóbr kulturalnych. Kościół także doznał wielu bolesnych strat i ran w swej organizacji i działalności. Najboleśniejsze były one w życiu religijnym i moralnym niejednego człowieka, choć u bardzo wielu wojenne przeżycia, nawet w więzieniach i obozach koncentracyjnych, wzmogły religijność.
Papieże Benedykt XV, Pius XI, Pius XII pełnili godnie niełatwe zadanie orędowników pokoju w świecie, a zwłaszcza trudne posłannictwo przewodzenia Kościołowi oraz dokonywania odbudowy i rozwoju życia religijnego i społecznego na fundamencie zasad Chrystusowych.
Kościół przeciwstawiał się wojnom i ich tragicznym skutkom, czynił starania o pokój, ale sam spokoju nie zaznał. W obronie religii i swego własnego istnienia musiał stale walczyć z zagrożeniem politycznym i ideologicznym ze strony rewolucji, rządów totalitarnych i wojującego komunizmu, który po drugiej wojnie, pod rządami Związku Radzieckiego, ukształtował obóz państw nazwanych krajami demokracji ludowej.
Papieże z wewnętrznych racji religijnych, ale także na skutek zagrożenia przez ateizm podjęli tym usilniejsze starania o jedność samego Kościoła i jedność całego chrześcijaństwa. Nowy kształt przyjęły stosunki między papiestwem, prawosławiem i protestantyzmem, co miało wpływ na odnoszenie się katolików do innych wyznań chrześcijańskich.
Sytuacja Kościoła w Europie już po pierwszej wojnie światowej nie była jednolita. Po drugiej wojnie światowej, z racji politycznych dzielono ją na Europę Zachodnią i Wschodnią. W pewnym stopniu odpowiadało to podziałowi samorzutnemu po 1918 roku na kraje, które zachowały swą państwowość (stare państwa europejskie), i kraje, które wówczas ją zyskały (nowe państwa europejskie).
Kościół w Ameryce Północnej i Centralne j, a także w Ameryce Południowej, w Australii i Oceanii nadal musiał działać w dwóch kulturalnie różnych światach: anglosaskim i latyńskim. Warunki jego życia i działania zmieniały się szczególnie w krajach Ameryki Łacińskiej.
Dla dobra misji Pius XI starał się chronić Kościół przed utożsamianiem go z Europą Zachodnią. Młode Kościoły krajowe Azji i Afryki rozwijały się, choć dla ich działalności nadal utrudnieniem były pozostałości kolonializrnu, nacjonalizm i komunizm.
W kształtowaniu życia Kościoła zasadniczym ideałem pozostał uniformizm Piusa X z poprzedniego okresu, wszakże problemy teologiczne i kulturalne tylko częściowo były wspólne dla Europy i Ameryki.
Najwięcej jednomyślności okazali katolicy w rozumieniu społecznego i apostolskiego działania Kościoła. We wszystkich krajach przyjęto Akcję Katolicką za najodpowiedniejszą formę apostolstwa laikatu.
Rozwój życia zakonnego i należyta formacja duchowieństwa stanowiły ważne źródło religijności katolików, którzy w wielu krajach zdołali przeciwstawić się wojującemu ateizmowi. Nowe zadania Kościoła wymagały rozbudowy form duszpasterstwa, z dostosowaniem ich do warunków życia, zmieniających się szybko przez 4 lata pierwszej wojny światowej, 20 lat okresu międzywojennego, 6 lat drugiej wojny światowej i 14 lat zimnej wojny.
Papież i kardynałowie. Kuria rzymska. Benedykt XV i wojna. Apele pokojowe. Polska cierpiąca i niepodległa. Kodeks Prawa Kanonicznego. Pius XI i pokój Chrystusowy. Integralny nacjonalizm. Państwa i konkordaty. Konkordat polski. Układ laterański. Pius XII i utracony pokój. Interwencje i milczenie. Antysemityzm i holocaust. Pius XII i walcząca Polska. Martyrologium Polaków.
Prawosławie i jedność. Fanar i Watykan. Prawosławni w Polsce. Kościół katolicki wschodni. Ruch unijny. Unici w Polsce. Neounia w Polsce. Unici w Europie i Ameryce. Unici na Wschodzie. Ziemia Święta i Izrael.
Protestantyzm światowy. Anglikańska Wspólnota. Metodyści i baptyści. Prezbiteranie i reformowani. Luteranie i nazizm. Ewangelicy w Polsce. Starokatolicy polscy. Sekty i ruchy religijne. Ewangelicki ekumenizm. Ekumenizm i katolicy.
Kościół kanadyjski. Amerykański. Latynoamerykański. CELAM Ameryki Łacińskiej. Kościół meksykański i rewolucja. Kościół meksykański i callistas. Kościół środkowoamerykański. Kościół kubański.
Kościół brazylijski. Argentyński. Urugwajski. Paragwajski. Boliwijski. Peruwiański. Chilijski. Kolumbijski. Wenezuelski. Ekwadorski. Kościół Oceanii i Australii.
Misje zdekolonizowane. Misjologia i entologia . Wielka Karta Misji. Akomodacja uznana. Inkulturacja Kościołów partykularnych. Kler rodzimy. Afryka misyjna. Etiopia i Erytrea. Kraje arabskie. Egipt islamski.
Syberia, Mongolia i Mandżuria. Japonia panazjatycka. Korea podzielona. Chiny zrewolucjonizowane. Chińska schizma. Indochiny walczące. Tajlandia i Birma. Indie rozbite. Pakistan i Cejlon. Indonezja i Filipiny.
Wiara i wiedza. Nauczycielski Urząd Kościoła. Uczelnie katolickie. Uczelnie teologiczne w Polsce. Religioznawcze badania. Nauki historyczne. Filozofia chrześcijańska. Humanizm i egzystencjalizm. Katolicka literatura. Dramat religijny i teatr. Śpiew i muzyka religijna. Sztuka sakralna.
Dogmaty i teologia. Nauka protestancka. Nauka prawosławna. Apologetyka i teologia fundamentalna. Eklezjologia i Mystici Corporis. Nauki biblijne. Patrologia i patrystyka. Dogmat maryjny. Etyka i teologia moralna. Nowa teologia.
Nauka społeczna. Studia społeczne. Polska myśl społeczna. Korporacjonizm chrześcijański. Personalizm społeczny. Rodzina i małżeństwo. Partie chrześcijańskie. Związki zawodowe. Caritas chrześcijańska. Ruch abstynencki. Trzeci Świat. Ruchy migracyjne.
Laikat apostolski. Bractwa i stowarzyszenia. Organizacje młodzieżowe. Akcja Katolicka. Akcja Katolicka w Polsce. Książka i prasa. Radio, film, telewizja. Francja - kraj misyjny. Księża-robotnicy. Nowy apostolat.
