Historia Kościoła Katolicka Ks. prof. dr hab. Marian Banaszak
REFORMA I REFORMACJA (1517 - 1564)
W pierwszym ćwierćwieczu XVI stulecia wielu ludzi pragnęło reformy Kościoła, lecz tylko niektórzy nad nią pracowali.
Marcin Luter wystąpił publicznie z żądaniem zmian w nauce istrukturze Kościoła. Szybko znalazł wielu zwolenników, a rozpoczęty przez niego ruch w Niemczech uległ wkrótce radykalizacji. W pewnym okresie stał się nawet rewolucyjnym, choć więc rozwijał się pod hasłem reformy, nie posiadał jej uznawanego w Kościele charakteru, dlatego w języku polskim nazwano go reformacją,a nie reformą Kościoła. Dzisiaj wszakże reformację nazywa się chętnie reformą ewangelicką,by nie podkreślać jej przeciwieństwa do reformy katolickiej.
W Szwajcarii, na obszarze języka niemieckiego (Zurych), podobny ruch reformacyjny zapoczątkował Ulrych Zwingli, a na obszarze języka francuskiego (Genewa) Jan Kalwin.
Niektórzy władcy popierali nowy ruch, lecz nie odeszli od katolicyzmu, inni wprost opowiedzieli się za reformacją. Król angielski Henryk VIII zwalczał naukę Lutra, jednak z osobistych i państwowych racji doprowadził Kościół w Anglii do schizmy, przez co ułatwiona była później jej protestantyzacja.
W Kościele katolickim, nieświadomym początkowo, czym jest ruch reformacyjny, powoli przeprowadzano reformę, najpierw w małych kręgach duchownych i świeckich. Przekształciło to niektóre z nich w nowe zakony. Głównego dzieła reformy dokonano wszakże (1545-1563) na soborze trydenckim, po którym wyraźnie dostrzega się OdnowęKościoła katolickiego.
Rozłam jednego zachodniego chrześcijaństwa, na katolickie i ewangelickie, nie zahamował rozwoju misji katolickich, zaktywizowanych odkryciami geograficznymi. Początkowo wszakże borykały się one z brakiem misjonarzy, złym przykładem kolonizatorów i wieloma przeszkodami, które w nowym świecie tkwiły w języku i zróżnicowanej kulturze ludności tubylczej, w Azji zaś i Afryce - w złożonej sytuacji religijnej i politycznej.
Cienie renesansu. Krytycyzm i pesymizm. Optymizm Erazma. Kryzys ekonomiczno-społeczny. Sytuacja polityczna cesarstwa. Teologia i papiestwo. Biskupi i duchowieństwo. Klasztory i świeccy.
Marcin Luter. Tezy o odpustach. Dysputy i zwolennicy. Fundamentalne pisma. Zerwanie z Kościołem. Edykt wormacki. Ulrych Zwingli. Reformacja w Zurychu. Dysputy zurychskie. Bazylea i Berno. Wojna i Bullinger.
Anabaptyści. Bracia morawscy. Królestwo Boże w Monasterze. Prorocy - Tomasz Műntzer. Radykalne zmiany - Karlstadt. Rycerstwo i wojna chłopska. Książęta i Albrecht Pruski. Reformacja Hesji i Saksonii. Protestanci w Spirze. Augsburskie wyznanie wiary. Odpowiedź papieska. Układy i wojna szmalkadzka. Interim augsburskie. Pokój augsburski.
Francja przed Kalwinem. Jan Kalwin. Kalwin i Genewa. Nauka Kalwina. Dania, Norwegia, Islandia. Szwecja i Finlandia. Kawalerowie Mieczowi. Król Henryk VIII. Schizma angielska. Krwawy bill i anglikanizm. Maria Tudor i Elżbieta I. Szkocja i Maria Stuart. Francja i hugenoci. Miasta włoskie i reformacja. Hiszpania i Niderlandy. Czechy i Moraw. Węgry i Siedmiogród.
Humanizm i prymas Łaski. Zygmunt Stary i synody. Zygmunt August i sejmy. Biskupi i legaci. Luteranizm i sekularyzacja biskupstw. Reformacja w Gdańsku. Rozwój luteranizmu. Kalwinizm. Antytrynitaryzm (bracia polscy). Jednota bracka (bracia czescy). Unifikacja. Kościół narodowy. Udział w soborze. Konfederacja warszawska.
Nowe zakony. Ignacy Loyola i jezuici. Hadrian VI i Klemens VII. Cesarz Karol V. Paweł III - zwołanie soboru. Obrady soborowe (1545-1548). Juliusz III - kontynuacja soboru. Paweł IV - reformy bez soboru. Pius IV - zakończenie soboru. Przyjęcie uchwał. Znaczenie soboru.
