Historia Kościoła Katolicka Ks. prof. dr hab. Marian Banaszak
ODNOWA TRYDENCKA (1564 - 1648)
Uchwały soboru trydenckiego w niektórych krajach realizowano powoli, wszędzie jednak były źródłem odnowy religijnej i kościelnej. Realizowali je wybitni papieże potrydenccy i ich nuncjusze, biskupi i kapłani nowej formacji, zakony nowe i zreformowane dawne, święci, których w tym okresie było szczególnie wielu, i misjonarze, którzy oddawali się pracy chrystianizacyjnej nie tylko w krajach kolonialnych, ale także wśród pogan na Dalekim Wschodzie. Dla misji wydarzeniem wielkiej wagi było utworzenie Kongregacji Rozkrzewiania Wiary, która w Kościele stała się ich centralą.
Teologia tego okresu czerpała treść z orzeczeń soboru trydenckiego, miała jednak nadal charakter najczęściej polemiczny, odpierając ataki teologii ewangelickiej. Dla celów polemicznych obudziło się większe niż przedtem zainteresowanie historią. Rozwój prawa był podyktowany wewnętrznymi potrzebami Kościoła, który realizował dekrety trydenckie i wydawał nowe przepisy na synodach prowincjalnych i diecezjalnych. Nie zdefiniowana na soborze kwestia prymatu papieskiego powodowała różnice w poglądach, przez co dzieło kardynała Roberta Bellarmina o władzy papieskiej dostało się na indeks.
W nauce kościelnej nie obeszło się bez konfrontacji z poglądami Galileo Galilei, który został osądzony, a przez to rozprawa Kopernika znalazła się na indeksie. Większą w tym rolę odegrał brak metodycznego porównywania wyników nauk eksperymentalnych i matematycznych z prawdami objawionymi aniżeli kwestie merytoryczne.
Konfrontacje wyznaniowe, a przede wszystkim antagonizmy polityczne między ewangelikami i katolikami we Francji (wojny hugenockie) i w cesarstwie (wojna 30-letnia) doprowadziły do krwawych walk. Rekatolicyzacja wszakże dokonywała się mniej na drodze kontrreformacji, więcej wskutek trydenckiej odnowy Kościoła katolickiego, co wyraźni e dostrzegalne było w Polsce.
Utrwalony rozłam wyznaniowy i wojny nie wygasiły tęsknoty za pokojem religijnym i jednością kościelną. Tliła się ona w dysputach religijnych i żyła w konwersjach. Nikłe były rezultaty usiłowań ireników, marzących o religijnej jedności w państwie, ale budziły one zrozumienie, jak bardzo potrzebna jest tolerancja.
Rozwój terytorialny i organizacyjny. Redukcje paragwajskie. Murzyni - Piotr Klawer. Trudności i prześladowania. Męczennicy japońscy. Problemy misyjne. System akomodacji. Kongregacja Rozkrzewiania Wiary.
Piotr Kanizy w Niemczech. Kolokwia i nawrócenia. Irenizm. Stambuł i Lepanto. Prawosławni i protestanci. Iwan Groźny i patriarchat moskiewski. Unia brzeska. Rutski i Kuncewicz. Rzecznik pojednania - Piotr Mohyła. Unia ormiańska i użhorodzka. Kościoły unijne na Wschodzie.
Święty Pius V. Karol Boromeusz i Szwajcaria. Uczony Grzegorz XIII. Nuncjusze i sekretarz stanu. Sykstus V i konkregacje. Przebudowany Rzym. Klemens VIII - Rok Jubileuszowy. Odnowa trydencka we Francji. Biskupi i inkwizycja hiszpańska. Biskupi i odnowa w Niemczech. Biskupi i nuncjusze w Polsce. Paweł V i Wenecja. Urban VIII i Richelieu. Innocenty X i Mazzarini.
Francja - noc św. Bartłomieja. Edykt nantejski i Richelieu. Powstanie w Niderlandach. Wyznania w cesarstwie. Katolicyzm książąt bawarskich. Kontrreformacja Ferdynanda II. Rekatolicyzacja krajów habsburskich. Nieudana rekatolicyzacja Szwecji. Katolicyzm Zygmunta III. Odnowa trydencka w Polsce. Anglikanie i katolicy. Anglikanie, purytanie i katolicy. Anglia i katolicka Irlandia. Wojna trzydziestoletnia. Pokój westfalski.
Kapłani nowej formacji. Bourdoise, oratorianie i sulpicjanie. Wincenty à Paulo i Jan Eudes. Włoskie zgromadzenia kapłańskie. Pijarzy. Jezuici. Kapucyni. Zakony odnowione. Kongregacja maurynów i cystersi. Dawne i nowe zakony żeńskie.
Kościelne nauczanie. Biblioteki i drukarnie. Uniwersytety i teologia. Bajanizm. Spór o łaskę (molinizm). Augustinus i początki jansenizmu. Teologia historyczna. Historia Kościoła i hagiografia. Centurie i Roczniki kościelne. Prawo i problemy władzy. Idee gallikanizmu. Filozofia przyrody - Giordano Bruno. Kopernik i Galileo Galilei. Krytycyzm kartezjański.
Epoka świętych. Mistyka i duchowość. Mistycy: Teresa z Avila, Jan od Krzyża. Franciszek Salezy, asceza dla wszystkich. Pierre Berulle, duchowość francuska. Życie sakramentalne. Nabożeństwa i pobożność. Cześć świętych i bractwa. Pobożność polska. Czarownice z Loudun i procesy. Teatr i muzyka. Manieryzm i początek baroku.
